اسلام و غرب: رویارویی یا همزیستی؟
 

 
 
سمينار اسلام و غرب
دو روز کنفرانس به هفت جلسه نود دقیقه ای تقسیم شده بود که هر جلسه به موضوع خاصی در رابطه با رویاروئی اسلام و غرب اختصاص داشت
کنفرانس "آیا اسلام خطری برای غرب محسوب می شود؟" در لندن به کار خود پایان داد.

در جلسات متعدد این کنفرانس دو روزه (چهارشنبه اول و پنجشنبه دوم ماه ژوئن) که در انستیتوی سلطنتی امور بین المللی با کمک مالی بنیاد خیامی برگزار شد جمعی از متفکران دینی و کارشناسان سیاسی شرکت داشتند و نظرات خود را بیان کردند.

رزماری هولیس مدیر بخش مطالعات انستیتوی سلطنتی امور بین المللی هدف از برگزاری این کنفرانس را تلاش برای آغاز گفتگو میان دو تمدن اسلامی و غربی عنوان کرد تا شاید کمکی باشد برای از بین بردن شکاف عمیقی که در سال های اخیر به ویژه پس از وقایع سپتامبر سال 2001 میان جهان اسلام و غرب ایجاد شده است.

دو روز کنفرانس به هفت جلسه نود دقیقه ای تقسیم شده بود که هر جلسه به موضوع خاصی در رابطه با رویاروئی اسلام و غرب اختصاص داشت. در هر جلسه یک مسلمان و یک کارشناس غربی سخنرانی کردند و نظر مسلمانان و غربی ها را در رابطه با آن موضوع مشخص توضیح دادند و در پایان هر جلسه به سوالات حاضرین که در مواردی بسیار پیچیده و هوشمندانه بود پاسخ دادند. مختصر جلسات به این شرح بود:

جلسه اول- همزیستی یا مواجهه؟ نقش مذهب:

در این جلسه آیت الله شیخ احمد البهدلی از حوزه علمیه نجف گفت که دیالوگ و گفتگو در اسلام از واجبات است که البته باید در آن عزت انسانی حفظ شود و نباید طرفی بر طرف دیگر برتری یا مزیت داشته باشد. او همچنین اسلامگرائی افراطی را رد کرد و گفت آنچه که افراطیون تبلیغ می کنند، پیام واقعی اسلام نیست.

در همین جلسه اسقف ریاح ابوالعسال، اسقف کلیسای انگلستان در بیت المقدس ادیان الهی را با یک دیگر مساوی دانست و گفت چون هیچ یک بر دیگری برتری ندارد پس گفتگو میان آن ها هم امکان پذیر است و نباید مانعی در این راه وجود داشته باشد. هر دوی این علمای مذهبی معتقد بودند که اگر ادیان از سیاست و حکومت دور نگاه داشته شوند، نه تنها مقابله ای با هم نخواهند داشت که می توانند همزیستی مطلوب و نافعی هم داشته باشند.

جلسه دوم – کدام طرف تحت تهدید است؟:

در جلسه دوم ابتدا پروفسور طارق رمضان اهل مصر و مقیم سوئیس سخنرانی کرد و خود را استاد مستعفی دانشگاه نتردام آمریکا معرفی کرد و توضیح داد که پس از وقایع سپتامبر 2001 ویزای ورود او به آمریکا به دلایل نامعلوم امنیتی لغو شد و او از تدریس در نتردام بازماند. آقای رمضان در سخنان خود گفت آنچه باعث تضاد میان اسلام و غرب شده بیش از آن که متکی بر واقعیات باشد زائیده برداشت هائی است که در خیلی موارد هم نادرست است. او به عنوان مثال گفت که مسلمانان چون از لحاظ اقتصادی و تکنولوژیکی از غرب عقب مانده اند، این برداشت را دارند که غرب در تمام زمینه ها بر آنان مسلط است بنا بر این هیچ گونه گفتگوئی امکان پذیر نیست.

در مقابل، به گفته طارق رمضان، غربی ها هم فکر می کنند که تمام مسلمانان در پی از بین بردن ارزش های غربی هستند و از این رو سیاست های خود را بر اساس آنچه که او آن را ایدیولوژی وحشت نامید بنا می کنند. به اعتقاد آقای رمضان، آنچه که به "برخورد تمدن ها" معروف شده در واقع برخورد جهالت ها است.

پس از طارق رمضان، پروفسور فرانسوا بوگارت از انستیتوی مطالعات جهان عرب و اسلام در پاریس، ریشه تروریسم را که به اعتقاد او شکاف میان اسلام و غرب را عمیق تر کرده است، در اعمال سه گروه دانست. اول رهبرانی که آن ها را پینوشه های عرب نام گذاشته است. به گفته پروفسور بوگارت پینوشه های عرب رهبرانی هستند که به مخالفان خود اتهامات ایدیولوژیک وارد می کنند تا بتوانند به راحتی آنان را زندانی، شکنجه و حتی اعدام کنند. او گفت این رهبران زمانی به مخالفان انگ کمونیست بودن می زدند اما پس از سقوط امپراتوری کمونیسم در جهان، آنان را اسلامگرا می خوانند. گروه دوم دست راستی های اسرئیلی هستند که هم کرانه غربی رود اردن را می خواهند، هم صلح و آشتی را و هم می خواهند که فلسطینی ها لبخند رضایت بر چهره داشته باشند. گروه سوم به اعتقاد فرانسوا بوگارت نومحافظه کاران آمریکایی هستند که با تکیه بر دین، دیگران را نفی و متهم به جنایتکار بودن می کنند.

جلسه سوم – آیا آزادی راه حل است؟:

در این جلسه که به ریاست لیز دوست خبرنگار پرسابقه بخش جهانی بی بی سی برگزار شد ویتالی نامکین رئیس مرکز بین المللی مطالعات استراتژیک مسکو اشکال اصلی را در فقدان آزادی در کشورهای خاورمیانه دانست و گفت هیچ کشور اسلامی نتوانسته است جهان را قانع کند که حکومت مذهبی و متکی بر شریعت آزادی های اساسی و موازین حقوق بشر را تضمین می کند به ویژه در مورد نقش زنان که خیلی از سوالات بدون پاسخ مانده است.

او حکومت جمهوری اسلامی ایران را مثال زد و گفت که این حکومت ليبرالیسم غربی را رد می کند اما بسیاری از مظاهر آن را به اشکال دیگر مورد استفاده قرار می دهد. در همین جلسه الیزابت مک کان سفیر پیشین ایالات متحده آمریکا در قطر که هم اکنون وزیر مختار در سفارت آمریکا در لندن است از قول جورج دبلیو بوش رئیس جمهوری آمریکا گفت که آزادی حق هر انسانی است و در هیچ کجای دنیا نمی توان این حق اولیه و اساسی را از او سلب کرد. خانم مک کان نیز به وضع زنان در خاورمیانه اشاره کرد و با استناد به نتایج نظرخواهی ای که اخیرا در میان مردم عرب خاورمیانه صورت گرفته گفت که اکثریت عظیم این افراد طالب دموکراسی هستند. او همچنین نظام آموزشی عقب مانده و فقر مالی را از عوامل دیگر کشش مردم خاورمیانه به سوی افراطی گری خواند.

جلسه چهارم – جاذبه رویارویی در خاور میانه:

در آخرین جلسه روز اول کنفرانس، جان آلترمن معاون سابق وزارت امور خارجه آمریکا و رئیس برنامه خاورمیانه مرکز مطالعات بین المللی و استراتژیک واشنگتن گفت که اعراب فکر می کنند که مشروعیت حکومت هایشان از مردم نیست بلکه از ایالات متحده آمریکا است و چون از حکومت ها ناراضی هستند از آمریکا هم متنفر شده اند.

پس از دکتر آلترمن، مها عزام از انستیتوی سلطنتی امور بین المللی سه عامل را عوامل اصلی ستیزه خواند: روابط مردم با حاکمان، تضاد اسلام سیاسی با روشنفکران سکولار و مسلمانان میانه رو و دخالت آمریکا در منطقه. خانم عزام گفت که در دهه های اخیر بسیاری از مسائل منطقه شکل مذهبی به خود گرفته است از جمله مساله اسرائیل و فلسطینی ها که جنبه ملی خود را از دست داده و در هر دو سو یعنی در اسرائیل و فلسطین و در میان مسلمانان و یهودی ها به صورت یک مساله مذهبی درآمده است.

جلسه پنجم – جاذبه رویارویی در غرب:

در این جلسه مارتین کریمر از مرکز موشه دایان برای مطالعات آسیائی و آفریقائی در تل آویو این فرضیه را رد کرد که غرب به شرق به عنوان یک دشمن بالقوه نیاز دارد و گفت که برداشت جدید نومحافظه کاران آمریکا از اسلام بدبینانه نیست بلکه فکر می کنند که می توان جوامع اسلامی را تبدیل به جوامع دموکراتیک کرد. آقای کریمر گفت که برخورد تمدن ها در واقع برخورد دولت ها و حکومت ها است.

در همین جلسه پروفسور فرد هالیدی استاد روابط بین الملل در دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه لندن گفت که اگر قرار باشد برخورد صحیحی با اسلام صورت گیرد باید توجه داشت که هویت مسلمانان در جهان یکسان نیست و ملیت در آن تاثیر فراوان دارد مثلا مسلمان مصری با مسلمان ایرانی بسیار متفاوت است. او همچنین منافع ملی را در تصمیمات حکومت های مسلمان موثر دانست و نمونه ایران را ذکر کرد. به گفته فرد هالیدی سیاست کلی جمهوری اسلامی ایران حمایت از تمام مسلمانان جهان است اما بر اساس منافع ملی در مناقشه قره باغ علیا از ارمنی ها، در چچن از روسیه و در مساله کشمیر از هند جانبداری می کند.

جلسه ششم – دموکراسی، عدالت و حقوق بشر در اسلام:

در جلسه ششم که به رياست راجر هاردی تحليلگر امور اسلام و خاورميانه بی بی سی برگزار شد، دیلیپ هیرو نویسنده 27 کتاب در مورد اسلام و خاورمیانه در سخنان خود گفت که بیش از شصت در صد از مسلمانان جهان در جنوب و جنوب شرقی آسیا زندگی می کنند که جوامع دموکراتیک است و آن ها مخالفتی با دموکراسی ندارند.

او سپس به ایران اشاره کرد که رای دادن در انتخابات یک وظیفه اسلامی عنوان شده. اما در مورد عراق گفت که در آن کشور تضادهایی وجود دارد. در حالی که آیت الله سیستانی تنها بر اساس اصول اسلام فتوی داد که شرکت در انتخابات واجب است، شورشیان بر اساس همان اصول انتخابات را تحریم کردند.

آقای هیرو اشکال را در تفسیرهای متضاد از احکام اسلامی دانست. سید فاضل میلانی، روحانی ایرانی و مدیر بخش فقه و حقوق اسلامی کالج عالی اسلامی لندن هم بر این این نکته تاکید کرد و گفت اکثر مشکلات امروز اسلام در اثر این تفسیرهای غلط از موازین اسلامی است. وگرنه به گفته آقای میلانی تعالیم اسلامی در قرآن تماما مطابق با موازین حقوق بشر است.

در مورد دموکراسی آقای میلانی گفت حق قانونگذاری در اسلام متعلق به خداوند است اما در حکومت های دموکرات مردم قانونگذار هستند پس در این زمینه اسلام دموکراتیک نیست. اما، فاضل میلانی اضافه کرد، در زمینه حکومت، هم اسلام و هم دموکراسی حکومت را بر اساس عدالت و مساوات تعریف می کنند. در زمینه حقوق بشر آقای میلانی گفت که هیچ کس را نمی توان در اسلام به خاطر مذهب از حقوقش محروم کرد و مورد اذیت و آزار قرار داد، چه بهائی باشد چه صوفی و چه هر مذهب دیگر.

جلسه هفتم – درک متقابل میان اسلام و غرب:

در آخرین جلسه این کنفرانس دو روزه، لرد کری اسقف اعظم پیشین کلیسای انگلستان گفت ادیان الهی ارزش های مشترک دارند که بسیاری از آن ها هم در غرب و هم در جوامع اسلامی محترم شمرده می شوند. از آن گذشته حضور 12 میلیون مسلمان در اروپا و میلیون ها مسلمان دیگر در آمریکا نشان می دهد که این مسلمانان می خواهند غربی هم باشند.

او اضافه کرد همان طوری که مسلمانان به حق توقع دارند که در غرب از حقوق مساوی برخوردار باشند در کشورهای خودشان هم باید حقوق اقلیت ها را تامین کنند و به بهائی ها و پیروان کلیسای انگلستان در ایران اشاره کرد.

در همین جلسه دکتر عبدالکریم سروش استاد فلسفه و متفکر اسلامی در مورد خطر اسلام برای غرب صحبت کرد و گفت اسلام سنتی که همان اسلام روحانیون است برای غرب خطری ندارد چون این نوع اسلام هیچگونه برنامه اقتصادی و سیاسی ندارد. اسلام به گفته او اصلاح شده هم اصولا کثرتگرا است و می تواند با ادیان دیگر همزیستی داشته باشد پس این اسلام هم خطری برای غرب ندارد اما می تواند رقیبی جدی برایش باشد.

دکتر سروش اضافه کرد که این اسلام مجموعه ای از قوانین است که به غیر از قانون جهاد، بقیه منافاتی با دموکراسی ندارند و در عین حال برای اجرای این قوانین نیازی نیز به روحانیت نیست. به گفته عبدالکریم سروش آنچه که برای غرب خطر دارد اسلام به عنوان یک هویت است آن هم وقتی مورد تجاوز قرار بگیرد و تحقیر شود.

در پایان دو روز کنفرانس رزماری هولیس مدیر بخش مطالعات انستیتوی سلطنتی امور بین المللی و احمد قریشی رئیس پیشین دانشگاه ملی ایران از سوی بنیاد خیامی به سوالات حاضران پاسخ دادند و به گفته آنان نظیر این کنفرانس ها برای ادامه دادن دیالوگ میان غرب و اسلام در آینده نزدیک برگزار خواهد شد.

  
نویسنده : Sina s ; ساعت ٦:٥٢ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢ آبان ،۱۳۸٥